skip to Main Content
Tuin in beweging – Kempkensberg Groningen

Tuin in beweging – Kempkensberg Groningen

image
14.10.2021

Tuin in beweging
Aan de voet van het Groningse rijkskantorencomplex voor DUO en de Belastingdienst ligt een bijzondere tuin. Grenzend aan het eeuwenoude Sterrebos fungeert deze niet alleen als groene buitenruime, maar ook als belangrijke ecologische schakel tussen stad en platteland. De in 2014 aangelegde Stadstuin Kempkensberg in Groningen is een toevluchtsoord voor vogels, vlinders, insecten en vleermuizen. Ook talloze mensen uit de omgeving hebben de tuin weten te vinden. De vijvers hebben waterberging en -zuivering als extra functie. Het ontwerp heeft een aantal (internationale) prijzen in de wacht gesleept. Onlangs is een appartementencomplex opgeleverd dat pal aan de Stadstuin grenst. Het nieuwe gebouw veroorzaakt schaduw in de tuin waar die eerst niet was en kan de bijzondere ecologie verstoren. Een doordacht ontwerp voor een nieuwe tuin bij het complex was dus noodzakelijk.

Facts & Figures


  • De Stadstuin Kempkensberg, Groningen

  • Opdrachtgever: Rijksvastgoedbedrijf, Den Haag

  • Architect: Ben van Berkel/UNStudio, Amsterdam

  • Landschapsarchitect: Baljon Landschapsarchitecten, Amsterdam i.s.m. Annemieke Langendoen, Amsterdam (beplantingsplan daktuin)

  • Cultuurtechniek: SmitsRinsma, Zutphen

  • Houtige gewassen: Boomkwekerij Ebben, Cuijk

  • Vaste planten en bloembollen: diverse leveranciers

  • Uitvoering: Strukton Civiel, Heerenveen

  • Omvang tuin: 000 m2, waarvan 11.000 m2 daktuin

  • Groenbeheer: Consortium DUO2

  • Oplevering: juni 2014/december 2021


De Stadstuin vormt een schakel tussen het kantoorgebouw en het publiek en is een belangrijke toevoeging aan de buitenruimte van de stad. Het is een tuin waarin de rijkdom van het plantenleven centraal staat, verenigd met een openbare ontmoetingsruimte: een combinatie van vitaliteit en rust. De sterke architectonische vorm van het gebouw wordt aangevuld met waardevolle ecologische kwaliteiten van het park. Bij het ontwerp is aan die ecologische functie extra aandacht besteed. In totaal zijn 55.000 vaste planten in 200 soorten toegepast, samen met 40.000 bloembollen en inheemse kruidenmengsels. De mantelvegetatie, doorgaans bestaande uit heesters en hakhout, aan de rand van de Stadstuin is aangevuld, met passende beplanting.

Verbinding
De Stadstuin is deels aangelegd op het dak van een verzonken parkeergarage. Dit deel vormt het hart van het ontwerp. De kleurrijke prairiebeplanting, wuivende siergrassen, wandelpaden, vijvers zitelementen en lichtobjecten maken het jaarrond een aantrekkelijke plek. Meer naar de randen van de Stadstuin verandert het karakter geleidelijk in een natuurlijker, bloem- en kruidenrijke beplanting, die aansluit op de mantel van het bestaande Sterrebos.
De verbinding, tussen gebouw, tuin en het bos staat centraal in het ontwerp. Lodewijk Baljon, directeur van Baljon Landschapsarchitecten: ‘De Stadstuin verbindt bezoekers en werknemers, verbindt het Sterrebos met de Helperzoom, verbindt cultuur en natuur. Maar vooral zorgt het voor verbinding tussen de stad en het buitengebied.’ Over een aantal jaren zal dit nog worden versterkt, als de nabijgelegen ringweg ondergronds gaat en de Groningers via een groene strook vanuit de stad de tuin kunnen bezoeken. ‘De tuin gaat dan nog meer fungeren als een groene ontmoetingsplek voor stadsbewoners, waarmee de druk op het Sterrebos kan worden verminderd.’

Schermen en bomen vangen wind
Voor Baljon is het comfort van de bezoeker essentieel: ‘Een tuin moet niet alleen maar mooi zijn om naar te kijken, maar alle zintuigen prikkelen. Om dat te ervaren moet het een aangename omgeving zijn om in te verblijven’. Om een aantrekkelijk klimaat in de Stadstuin te kunnen creëren waren enkele kunstgrepen nodig. Hoge gebouwen kunnen zorgen voor draai- en valwinden tot aan de grond. Het ‘cruiseschip’, zoals het kantoorgebouw ook wel wordt genoemd, is ruim 90 meter hoog. Om voorkomende draai- en valwinden te breken zijn in de tuin volgens een radiaal ontwerppatroon drie meter hoge, licht gebogen schermen geplaatst, bekleed met klimop. Een mooie, veelzijdige vondst. De schermen zorgen namelijk ook voor structuur en achtergrond voor de beplanting en biedt beschutting.
Baljon benadrukt dat er meer nodig is geweest om de krachtige wind in de tuin te beteugelen: ‘Het is een samenspel van maatregelen geweest. Aan de gevel van het gebouw zijn zogeheten horizontale vinnen, geplaatst die de val van de wind langs het gebouw breken. Daarnaast zijn er in de tuin hoogteverschillen die van invloed zijn op de wind. Ook zijn er meerstammige bomen toegepast. Deze bomen worden minder hoog, zijn windbestendiger en zorgen voor andere winddynamiek.’Al deze elementen samen, zo bleek uit onderzoek en testen in windtunnels, creëren een soort luchtbel waarin het redelijk windstil blijft.

Langjarig beheer
Bijzonder aspect van dit project is het twintigjarige onderhoudscontract. De opdrachtgever, het Rijksvastgoedbedrijf, had dit als één van de uitgangspunten opgenomen. Behoorlijk innovatief destijds, en voor de Stadstuin een positief gegeven. Door het beheer voor lange tijd goed te organiseren (en te financieren) kan de beoogde kwaliteit gehandhaafd blijven en de ecologische waarde worden versterkt. De verschillende terreindelen vragen een eigen beheerplan en moeten qua onderhoudswerkzaamheden goed op elkaar worden afgestemd.

Nieuwbouw: ecologische functie behouden
De Stadstuin is de afgelopen zeven jaar uitgegroeid tot een belangrijke plek voor de plaatselijke flora en fauna. Het ontwerp heeft de trekroute van vleermuizen die van het naastgelegen Sterrebos over de locatie richting Helperzoom loopt gehandhaafd en versterkt. En toen kwam er het appartementencomplex aan de zuidkant van het terrein, pal tegen de daktuin en in de groene mantel.
Op zichzelf was de bouw van de ‘woonrups’ (naar de vorm van het complex) voor de landschapsarchitect geen verrassing; deze stond min of meer al ingetekend in het ontwerp van het gebied. ‘Omdat de aanbesteding en bouw ervan in andere handen lag dan die van het kantoorgebouw, liepen beide projecten niet synchroon. Feitelijk moesten we in het ontwerp voor de Stadstuin die kant van het terrein dus als braakliggend beschouwen. Dat is ook de reden dat we daar destijds gekozen hebben voor het inzaaien van een kruidenrijk grasland, dat tevens fungeerde als zoomvegetatie grenzend aan de groene mantel.’
Aan hetzelfde landschapsarchitectenbureau de uitdaging om met een ontwerp te komen voor een tuin bij de nieuwbouw, die de paradijselijke omstandigheden voor met name de dieren handhaaft. ‘We zijn hierbij geholpen door de strenge eisen die de het Rijk als opdrachtgever van de Kempkensberg aan het ontwerp van zowel de Stadstuin als de omgeving van de woonrups heeft gesteld’, aldus Baljon. ‘Het terrein moest een geheel blijven, de tuin bij het gebouw werd dus worden ingericht als een verlengstuk van de bestaande tuin. Zeker zo belangrijk is dat de ecologische functie van de gehele tuin zoveel mogelijk intact moet worden gelaten. De doorgaande trek- en vliegroute via bomen en heesters in de mantel rond de nieuwbouw moeten in stand blijven.’
Het nieuwe ontwerp houdt nadrukkelijk rekening met deze eisen. Zo worden in de groene mantel en bij de nieuwbouw extra bomen en heesters geplant om ervoor te zorgen dat de ecologische relatie tussen daktuin en mantel in stand blijft. Ook moest rekening worden gehouden met de schaduw die de nieuwbouw over een deel van het terrein werpt. Om een geheel te creëren met de daktuin gaat in het ontwerp de bestaande prairiebeplanting geleidelijk over in (half)schaduw minnende vegetatie met eenzelfde uitstraling, hoewel minder uitbundig bloeiend. Om ook rond de nieuwbouw de wind zoveel mogelijk te beteugelen komen in het nieuwe ontwerp de drie meter hoge schermen en meerstammige bomen terug.

De tuin wordt dit najaar aangelegd. Of de nieuwbouw het paradijs zal verstoren of juist versterken moet dus nog blijken. Maar de ervaringen met de Stadstuin zijn hoopgevend.

Back To Top
The Green City uses Googles cookies and scripts to analyse your use of our website anonymously, so we can customise its functionality and effectiveness and display advertisements. We also use Facebook, Twitter, LinkedIn and Google cookies and scripts, with your consent, to enable social media integration on our website. If you wish to change which cookies and scripts we use, you can alter your settings below.
Annuleren